پژوهشگران دانشگاه صنعتی امیرکبیر در پژوهشی با هدف کاهش عدم قطعیت در مدلهای پتانسیل معدنی، رویکردی مبتنی بر «شاخص اطمینان» ارائه کردند که به شناسایی اهداف اکتشافی جدید در منطقه ورزقان انجامیده و میتواند به تصمیمگیری دقیقتر در مراحل مختلف اکتشاف مواد معدنی کمک کند.
مبین صارمی، مجری این طرح تحقیقاتی با عنوان «تعدیل عدم قطعیت مدلهای پتانسیل معدنی با استفاده از شاخص اطمینان در منطقه ورزقان»، این پژوهش را با راهنمایی دکتر عباس مقصودی از دانشگاه صنعتی امیرکبیر و دکتر مهیار یوسفی از دانشگاه ملایر و با مشاوره دکتر اردشیر هزارخانی از دانشگاه صنعتی امیرکبیر به انجام رساند.
وی درباره ضرورت انتخاب این موضوع گفت: در فرآیند مدلسازی پتانسیل معدنی، روشهای متعددی برای تولید مدلهای پتانسیل معدنی و شناسایی اهداف اکتشافی وجود دارد که هر کدام بر پایه مفروضات خاصی توسعه یافتهاند و به همین دلیل، مزایا و محدودیتهای متفاوتی دارند.
صارمی افزود: تفاوت در مبانی این روشها موجب میشود نتایج حاصل از آنها با یکدیگر یکسان نباشد. این اختلاف در خروجی مدلها نوعی عدم قطعیت ایجاد میکند که میتواند تصمیمگیری برای ادامه عملیات اکتشافی را با چالش روبهرو کند و انتخاب اهداف نهایی را دشوار سازد.
این پژوهشگر دانشگاه صنعتی امیرکبیر با اشاره به هدف اصلی این تحقیق اظهار داشت: در این مطالعه تلاش کردیم رویکردی برای کمیسازی و کاهش اثرات عدم قطعیت در مدلهای پتانسیل معدنی ارائه دهیم تا مناطق مستعد با دقت و اطمینان بیشتری برای مراحل بعدی اکتشاف تعیین شوند.
به گفته وی، نتایج این پژوهش نشان داد رویکرد ارائهشده میتواند در مدلسازی پتانسیل معدنی بسیار مؤثر و کاربردی باشد و نقش مهمی در کاهش عدم قطعیت مرتبط با مدل ایفا کند. یافتهها بیانگر آن است که استفاده از شاخص اطمینان میتواند به زمینشناسان اکتشافی کمک کند تا اهداف اکتشافی را با عدم قطعیت پایینتری شناسایی کرده و با دید روشنتری درباره مراحل بعدی تصمیمگیری کنند.
صارمی ادامه داد: با استفاده از این رویکرد، در منطقه ورزقان تعدادی هدف اکتشافی جدید شناسایی شد که ارزیابیهای مختلف، قابلاعتماد بودن و پتانسیل بالای آنها را تأیید کرده است.
وی تأکید کرد: شناسایی اهداف با عدم قطعیت کمتر، همواره از اهمیت بالایی در پروژههای اکتشافی برخوردار است، زیرا میتواند به کاهش هزینههای اکتشافی و طراحی راهبردهای نوین و هوشمندانه در برنامهریزی اکتشاف کمک کند.
به گفته این محقق، تیم پژوهشی علاوه بر این مطالعه، رویکرد نوین حاضر و چندین رویکرد مشابه دیگر را در مناطق مختلفی از ایران نیز به کار گرفته که نتایج مطلوب و قابلقبولی به همراه داشته است.
صارمی با اشاره به اهمیت این رویکرد در اکتشافات آینده گفت: با توجه به اینکه اکتشاف نسل جدید ذخایر معدنی، بهویژه ذخایری که در اعماق زمین قرار دارند، با پیچیدگیها و چالشهای فراوانی همراه است، توسعه و بهکارگیری چنین روشهایی میتواند نقش مهمی در بهبود شناسایی ذخایر جدید، کاهش ریسک و عدم قطعیت اکتشافی و پیشبرد مرزهای دانش در حوزه مدلسازی پتانسیل معدنی ایفا کند.
وی افزود: همچنین در مناطقی دور از کانسارهای معدنی شناختهشده که سطح عدم قطعیت بالاست، این قبیل روشها میتواند کمک قابلتوجهی به کشف کانسارهای جدید کند.
این پژوهشگر درباره روش اجرای تحقیق توضیح داد: روش کار بر پایه یک رویکرد جامع طراحی شد و تلاش شد با درک سیستم کانهزایی مورد جستوجو، استفاده از دادههای پایه و بهرهگیری از روشهای مختلف وزندهی و تلفیق در مدلسازی پتانسیل معدنی، بینشی اکتشافی برای تعیین اهداف جدید با عدم قطعیت پایین حاصل شود.
وی ادامه داد: در این راستا، با استفاده از رویکرد مبتنی بر سیستم کانهزایی، فاکتورهای مهم در تشکیل کانسارهای مس پورفیری و کنترلکنندههای آنها شناسایی و یک مدل مفهومی مناسب در مقیاس ناحیهای طراحی شد تا از آن برای تولید لایههای شاهد اکتشافی استفاده شود.
در مرحله بعد ۱۱ مدل پتانسیل معدنی مختلف با استفاده از روشهای تلفیقی شامل منطق فازی، یادگیری ماشین، یادگیری عمیق، میانگین هندسی و سایر روشهای آماری تولید شد. سپس شاخص اطمینان برای کاهش عدم قطعیت مرتبط با مدلهای مختلف به کار گرفته شد.
صارمی گفت: این شاخص تغییرات مقادیر امیدبخش را برای هر سلول از منطقه مطالعاتی محاسبه میکند و با ترکیب آن با رویکرد سیستم کانهزایی و همچنین بهرهگیری از مفهوم Survival Bias، امکان تولید یک مدل اکتشافی نهایی منسجم و یکپارچه و نیز شناسایی اهداف اکتشافی جدید بر اساس مجموعهای از مدلهای امیدبخش مجزا فراهم شد.
منبع: ایسنا
